Pajouhan Scientific Journal

fa تبیین متغیرهای روان‌شناختی مؤثر بر رفتارهای حامی محیط‌ زیست در دانش‌آموزان ابتدایی شهر قزوین: کاربرد تئوری رفتار برنامه‌ریزی‌شده Explaining the Psychological Variables Effective on Pro-Environmental Behavior in the Elementary School Students at Qazvin City: Application of the Theory of Planned Behavior علوم بهداشتی Health Sciences مقاله پژوهشي Research Article <div class="rounded" style="background: rgb(238, 238, 238); border: 1px solid rgb(204, 204, 204); padding: 5px 10px; text-align: justify;">سابقه و هدف: دانش‌آموزان با تغییر عقاید زیست‌محیطی، تقویت مسئولیت پذیری و خودکارآمدی می توانند نقش مؤثری در حفاظت از محیط‌زیست داشته باشند. استفاده از مدل های تغییر رفتار رویکردی معقول برای شناسایی متغیرهای مؤثر بر رفتارهای زیست‌محیطی و ضرورتی انکارناپذیر قبل از طراحی مداخلات آموزشی است. هدف مطالعه‌ی کنونی تعیین متغیرهای مؤثر بر رفتارهای حامی محیط‌زیست در دانش‌آموزان مدارس ابتدایی شهر قزوین با استفاده از تئوری رفتار برنامه ریزی‌شده (TPB) بود. مواد و روش ها: با استفاده از روش نمونه گیری چندمرحله ای، ۱۸۴ نفر از دانش‌آموزان پنجم و ششم دوره‌ی دوم ابتدایی مدارس دولتی شهر قزوین در مطالعه‌ای توصیفی‌مقطعی (Cross-Sectional Study) در سال ۱۴۰۱ شرکت کردند. ابزار گردآوری داده ها پرسش‌نامه‌ی خودگزارشی شامل اطلاعات دموگرافیک، پرسش‌نامه‌ی آگاهی، پرسش‌نامه‌ی ۲۰سؤالی ثبت رفتارهای حامی محیط‌زیست و خرده‌مقیاسه ای TPB بود. داده ها با استفاده از نرم‌افزار لیزرل ۸/۸۰ و آزمون های آماری کای‌اسکوئر، تی مستقل، آنالیز واریانس یک‌طرفه، هم‌بستگی پیرسون و آنالیز مسیری در سطح کمتر از ۰/۰۵ آنالیز شدند. یافته‌ها: وضعیت رفتارهایی مانند تذکر درباره‌ی مسائل زیست‌محیطی، کنترل میزان دمای محیط، استفاده از وسایل حمل‌ونقل عمومی و نحوه‌ی تماشای برنامه های تلویزیونی نامناسب بود. قوی ترین ضرایب هم‌بستگی بین آگاهی و نگرش (۰/۰۵>P، ۰/۶۷۵=r) و ضعیف ترین بین هنجارهای انتزاعی و رفتار (۰/۰۱>P، ۰/۲۳۵=r) گزارش شد. همچنین، کنترل رفتاری درک‌شده (۰/۰۵>P، ۰/۴۹=β) و نگرش (۰/۰۵>P، ۰/۳۱=β) مهمترین سازه های تأثیرگذار بر قصد بودند و به‌ترتیب، ۶۶/۷ و ۲۸/۵ درصد از واریانس قصد و رفتارهای حامی محیط‌زیست را سازه های TPB توصیف کردند. نتیجه‌گیری: تئوری TPB چهارچوب نظری منطقی و مناسبی در راستای درک و ارزیابی متغیرهای روان‌شناختی مؤثر بر رفتارهای حامی محیط‌زیست در دانش‌آموزان محسوب می شود و تمرکز بر سازه های نگرش و کنترل رفتاری درک‌شده در طراحی مداخلات آموزشی به‌منظور تشویق رفتارهای زیست‌محیطی در دانش‌آموزان توصیه می شود.</div> <div class="rounded" style="background: rgb(238, 238, 238); border: 1px solid rgb(204, 204, 204); padding: 5px 10px; text-align: justify;">Background and Objectives: Students can play an effective role in protecting the environment by changing environment-related beliefs and strengthening responsibility and self-efficacy. The use of behavior change models is a reasonable approach to identifying psychological factors effective on pro-environmental behavior (and is an undeniable necessity before designing cognitive-behavioral interventions. The current study aimed to determine the variables affecting pro-environmental behaviors in elementary school students in Qazvin City using the theory of planned behavior (TPB). Materials and Methods: Using a multi-stage sampling method, 184 fifth- and sixth-grade students of public elementary schools participated in a cross-sectional study in 2022-2023. The data collection tool was a self-report questionnaire including demographic information, a knowledge scale, and a 20-item questionnaire to assess pro-environmental behaviors and TPB-related subscales. The data were analyzed using LISREL 8.80 software and statistical tests, such as the Chi-square test, independent T-test, one-way ANOVA, Pearson correlation, and path analysis at a significant level of less than 0.05. Results: The status of some behaviors, such as warning about environmental issues, controlling the ambient temperature, using public transportation, and the pattern of watching TV programs were inappropriate. The strongest correlation coefficient was reported between knowledge and attitude (r=0.675, P<0.05) and the weakest between subjective norms and behavior (r=0.235, P<0.01). Moreover, perceived behavioral control (β=0.49, P<0.05) and attitude (β=0.31, P<0.05) formed the most important constructs affecting intention, and 66.7% and 28.5% of the variance of pro-environmental intentions and behaviors was explained by TPB, respectively. Conclusion: The TPB is considered a suitable and logical theoretical framework for understanding and evaluating psychological variables effective on pro-environmental behavior in students. It is recommended to focus on attitude and perceived behavioral control in designing educational interventions to encourage pro-environmental behaviors.</div> دانش‌آموزان؛ خودکارآمدی؛ آگاهی؛ هنجارهای اجتماعی؛ بازیافت؛ اکوسیستم Ecosystem, Knowledge, Recycling, Self-efficacy, Social norms, Students 55 67 http://psj.umsha.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1210-1&slc_lang=fa&sid=1 Mahnaz Ebrahimi مهناز ابراهیمی mm.ebrahimi9872@gmail.com 100319475328460014688 100319475328460014688 No Student Research Committee, Faculty of Health, Qazvin University of Medical Sciences, Qazvin, Iran کمیته‌ی تحقیقات دانشجویی، دانشکده‌ی بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی قزوین، قزوین، ایران Isa Mohammadi Zeidi عیسی محمدی زیدی easamohammadizeidi@gmail.com 100319475328460014689 100319475328460014689 Yes Social Determinants of Health Research Center, Non-communicable Disease Prevention Institute, Qazvin University of Medical Sciences, Qazvin, Iran مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی تعیین‌کننده‌ی سلامت، پژوهشکده‌ی پیشگیری از بیماریهای غیرواگیر، دانشگاه علوم پزشکی قزوین، قزوین، ایران Mohammad Reza Maleki محمدرضا ملکی mrmaleki1@yahoo.com 100319475328460014690 100319475328460014690 No Department of Pediatrics, School of Medicine, Children Growth Research Center, Research Institute for Prevention Non-Communicable Diseases, Qazvin University of Medical Sciences, Qazvin, Iran گروه کودکان، مرکز تحقیقات رشد کودکان، پژوهشکده‌ی پیشگیری از بیماری‌های غیرواگیر، دانشگاه علوم پزشکی قزوین، قزوین، ایران Banafsheh Mohammadi Zeidi بنفشه محمدی زیدی ban1361@yahoo.com 100319475328460014691 100319475328460014691 No Nursing and Midwifery Department, Tonekabon Branch, Islamic Azad University, Tonekabon, Iran گروه پرستاری و مامایی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تنکابن، مازندران، ایران