Pajouhan Scientific Journal

fa روندهای زمانی بروز، مرگ‌ومیر و بار بیماری ناشی از هپاتوبلاستوما در کودکان و نوجوانان 0 تا 19 سال ایرانی طی سال‌های 1990 تا 2023: تحلیلی طولی بر مطالعه بار جهانی بیماری‌ها در سال 2023 Time trends in incidence, mortality, and burden of disease due to hepatoblastoma in Iranian children and adolescents aged 0 to 19 years from 1990 to 2023: A longitudinal analysis of the Global Burden of Disease Study 2023 آمار زیستی و اپیدمیولوژی Biostatistic & Epidemiology مقاله پژوهشي Research Article مقدمه و اهداف: هپاتوبلاستوما شایع‌ترین بدخیمی اولیه کبد در کودکان است، اما اطلاعات جامعی درباره روند بار این بیماری در ایران وجود ندارد. این مطالعه با هدف بررسی روند بروز، شیوع، مرگ‌ومیر و بار بیماری هپاتوبلاستوما در کودکان و نوجوانان ایرانی طی سال‌های 1990 تا 2023 انجام شد. روش کار: این مطالعه اکولوژیک با رویکرد تحلیل روند زمانی به منظور بررسی روند بروز، شیوع، مرگ‌ومیر و بار بیماری هپاتوبلاستوما در کودکان و نوجوانان 0 تا 19 سال ایرانی طی سال‌های 1990 تا 2023 انجام شد. داده‌ها از مطالعه بار جهانی بیماری‌های سال  2023 استخراج گردید. شاخص‌های مورد بررسی شامل تعداد و میزان استانداردشده سنی بروز، شیوع، مرگ‌ومیر، سال‌های عمر تعدیل‌شده بر حسب ناتوانی، سال‌های عمر از دست رفته به دلیل مرگ زودرس، و سال‌های عمر سپری‌شده با ناتوانی بودند. روند زمانی شاخص‌ها با استفاده از نرم‌افزار Joinpoint Regression  نسخه 4.9.1.0 تحلیل شد و درصد تغییر سالانه (APC) و میانگین درصد تغییر سالانه (AAPC) برای هر شاخص محاسبه گردید. هم‌چنین توزیع جغرافیایی شاخص‌های بار بیماری در سطح استان‌های کشور در سال 2023 با استفاده از نرم‌افزار ArcMap 10.8 مورد بررسی قرار گرفت. نتایج: در دوره 1990 تا 2023، تعداد موارد بروز هپاتوبلاستوما در کودکان ایرانی به طور کلی روندی کاهشی نشان داد (AAPC = 71/1 درصد)، در حالی که تعداد موارد شیوع افزایش یافت (AAPC = 23/3 درصد)، تعداد مرگ‌ومیر، DALY و YLL نیز به ترتیب با میانگین تغییرات سالانه 58/3- درصد، 49/3- درصد و 55/3- درصد روند نزولی داشتند، در حالی که YLD افزایش اندکی را نشان داد (AAPC= 94/0 درصد)، در بررسی میزان‌های استانداردشده سنی نیز روند کلی بروز، مرگ‌ومیر، DALY و YLL به ترتیب با AAPC برابر با 86/1- درصد، 51/5- درصد، 85/3- درصد و 96/3- درصد کاهشی بود، در حالی که شیوع و YLD به ترتیب افزایش سالانه 96/3 درصد و 57/1 درصد تجربه کردند. بیشترین افزایش در میزان شیوع استانداردشده سنی طی سال‌های 2014 تا 2020 (APC= 07/15 درصد) و در تعداد موارد شیوع طی سال‌های 2013 تا 2020 (APC = 23/15 درصد) مشاهده شد. بررسی توزیع جغرافیایی نشان داد که بیشترین بار بیماری در استان‌های سیستان و بلوچستان، کرمانشاه، ایلام و چهارمحال و بختیاری مشاهده می‌شود، در حالی که استان‌های البرز، مازندران و گیلان کمترین مقادیر را داشتند. همچنین الگوی مکانی DALY و YLL نشان داد که بخش عمده بار بیماری ناشی از مرگ زودرس است. نتیجه‌گیری: اگرچه بار هپاتوبلاستوما در ایران طی سه دهه گذشته، به‌ویژه از نظر مرگ‌ومیر،  DALY وYLL، به طور قابل توجهی کاهش یافته است، افزایش همزمان شیوع و YLD نشان‌دهنده بهبود بقای بیماران و انتقال تدریجی بار بیماری از مرگ زودرس به زندگی طولانی‌تر همراه با عوارض دیررس بیماری و درمان است. این یافته‌ها بر ضرورت تقویت برنامه‌های مراقبت از بازماندگان سرطان کودکان، کاهش نابرابری‌های منطقه‌ای در دسترسی به خدمات تخصصی و ارتقای نظام ثبت سرطان به منظور بهبود پیامدهای بلندمدت بیماران تأکید می‌کنند. Background and Objectives: Hepatoblastoma is the most common primary malignant liver tumor in children; however, comprehensive national evidence regarding its epidemiological trends and disease burden in Iran remains limited. This study aimed to evaluate the temporal trends in incidence, prevalence, mortality, and disease burden of hepatoblastoma among Iranian children and adolescents from 1990 to 2023. Methods: This ecological time-trend study was conducted using data from the Global Burden of Disease (GBD) 2023 study. Children and adolescents aged 0–19 years were included. The analyzed indicators comprised the number and age-standardized rates (ASRs) of incidence, prevalence, mortality, disability-adjusted life years (DALYs), years of life lost (YLLs), and years lived with disability (YLDs). Temporal trends were assessed using Joinpoint Regression Program version 4.9.1.0, and annual percent change (APC) and average annual percent change (AAPC) were estimated. Geographic variations in disease burden across Iranian provinces in 2023 were also evaluated using ArcMap version 10.8. Results: Between 1990 and 2023, the number of incident cases showed an overall decreasing trend (AAPC = −1.71%), whereas prevalent cases increased (AAPC = +3.23%). The numbers of deaths, DALYs, and YLLs declined by an average of 3.58%, 3.49%, and 3.55% per year, respectively, while YLDs increased modestly (AAPC = +0.94%). Age-standardized incidence, mortality, DALYs, and YLLs also declined (AAPCs: −1.86%, −5.51%, −3.85%, and −3.96%, respectively), whereas age-standardized prevalence and YLDs increased by 3.96% and 1.57% per year, respectively. The largest increase in age-standardized prevalence occurred during 2014–2020 (APC = +15.07%). Geographically, the highest disease burden was observed in Sistan and Baluchistan, Kermanshah, Ilam, and Charmahal and Bakhtiari provinces, whereas Alborz, Mazandaran, and Gilan had the lowest burden. The strong spatial overlap between DALYs and YLLs indicated that premature mortality remains the predominant contributor to the overall disease burden. Conclusions: Although the burden of hepatoblastoma in Iran has substantially declined over the past three decades, particularly in terms of mortality, DALYs, and YLLs, the concurrent increase in prevalence and YLDs reflects improved survival and a gradual shift in disease burden from premature mortality to long-term survivorship with treatment-related sequelae. These findings underscore the need to strengthen survivorship care programs, reduce regional disparities in access to specialized pediatric oncology services, and enhance cancer registration systems to improve long-term outcomes for children with hepatoblastoma. هپاتوبلاستوما؛ سرطان کبد کودکان؛ بار بیماری؛ بروز؛ مرگ‌ومیر؛ سال‌های عمر تعدیل‌شده بر حسب ناتوانی؛ رگرسیون نقاط اتصال؛ مطالعه بار جهانی بیماری‌ها؛ ایران. Hepatoblastoma, Pediatric liver cancer, Disease burden, Incidence, Mortality, Disability-adjusted life years (DALYs), Joinpoint regression, Global Burden of Disease (GBD), Iran. 0 0 http://psj.umsha.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1487-1&slc_lang=fa&sid=1 Maryam HasanZarini مریم حسن زرینی M.hasanzarrini@umsha.ac.ir No Amir Mohammad Salehi امیرمحمد صالحی amirchsalehi19171917@gmail.com No Fatemeh Shahbazi فاطمه شهبازی shahbazif2017@gmail.com Yes Maryam Nikoofar مریم نیکوفر mary_nikoofar@yahoo.com No Gholamreza Kalvandi غلامرضا کلوندی pezeshk1351@yahoo.com No